Przetłumaczono z angielskiego
Feldmarszałek Arthur Wellesley, 1. książę Wellington, KG, GCB, GCH, PC, FRS (z domu Wesley; 1 maja 1769 – 14 września 1852) był brytyjskim mężem stanu, żołnierzem i politykiem torysowskim, jednym z czołowych postaci wojskowych i politycznych XIX-wiecznej Wielkiej Brytanii, dwukrotnie pełniącym urząd premiera Zjednoczonego Królestwa. Należy do dowódców, którzy wygrali i zakończyli wojny napoleońskie, gdy Siódma Koalicja pokonała Napoleona w bitwie pod Waterloo w 1815 roku.
Wellesley urodził się w Dublinie w rodzinie protestanckiej arystokracji w Irlandii. W 1787 roku otrzymał nominację na chorążego w Armii Brytyjskiej, służąc w Irlandii jako adiutant dwóch kolejnych lordów namiestników Irlandii. Został także wybrany na członka parlamentu w Irlandzkiej Izbie Gmin. Do 1796 roku był pułkownikiem i brał udział w działaniach w Holandii oraz w Indiach, gdzie walczył w IV wojnie angielsko-majsurskiej w bitwie pod Seringapatam. W 1799 roku został mianowany gubernatorem Seringapatam i Majsuru, a jako nowo mianowany generał-major odniósł decydujące zwycięstwo nad Konfederacją Marathów w bitwie pod Assaye w 1803 roku.
Wellesley wyrósł na czołową postać jako generał podczas kampanii na Półwyspie Iberyjskim w wojnach napoleońskich, a awansował do stopnia feldmarszałka po poprowadzeniu sił sprzymierzonych do zwycięstwa nad Cesarstwem Francuskim w bitwie pod Vitorią w 1813 roku. Po wygnaniu Napoleona w 1814 roku pełnił funkcję ambasadora we Francji i otrzymał tytuł księcia Wellington. Podczas Stu Dni w 1815 roku dowodził armią sprzymierzoną, która wraz z Armią Pruską pod dowództwem feldmarszałka Gebharda von Blüchera pokonała Napoleona pod Waterloo. Rekord bitewny Wellingtona jest wzorowy; w ciągu swojej kariery wojskowej uczestniczył ostatecznie w około 60 bitwach.
Wellington słynie ze swojego adaptacyjnego, defensywnego stylu prowadzenia wojny, który zaowocował kilkoma zwycięstwami nad liczebnie przeważającymi siłami przy jednoczesnym minimalizowaniu własnych strat. Uważany jest za jednego z największych dowódców współczesnej ery,[2] a wiele jego taktyk i planów bitewnych wciąż jest studiowanych w akademiach wojskowych na całym świecie. Po zakończeniu czynnej kariery wojskowej powrócił do polityki. Dwukrotnie był premierem Wielkiej Brytanii jako członek partii torysów, od 1828 do 1830 roku oraz przez nieco mniej niż miesiąc w 1834 roku. Nadzorował uchwalenie ustawy o emancypacji katolików z 1829 roku, jednocześnie sprzeciwiał się ustawie reformującej z 1832 roku. Pozostał jedną z czołowych postaci w Izbie Lordów aż do przejścia na emeryturę i aż do śmierci pozostawał naczelnym dowódcą Armii Brytyjskiej.
Utworzono 27 lut 2024
Zaktualizowano 24 mar 2024
Opublikowano 27 lut 2024